Çin, yapay zekâ insanları için kimlik vermeye başladı

Çin, yapay zekâ tarafından oluşturulan dijital insanların kimliklendirilmesi konusunda yeni bir adım attı. Beijing’de başlatılan pilot program kapsamında bazı dijital insanlara resmi kimlik belgeleri verilmeye başlandı.

Bu kimliklerde dijital insanın adı, doğum tarihi, adresi ve yüz özellikleri yer alıyor. Kimlik, dijital insan adına dijital para cüzdanı açılmasına ve ticari anlaşmalar yapılmasına da olanak sağlıyor.

Bu uygulamadan yararlanan ilk dijital insanlardan biri Yuri oldu. Sanal idol Yuri, kısa süre önce Shanghai’da binlerce kişinin izlediği bir konserde sahne aldı.

100 metre genişliğindeki bir ekranda yetişkin bir kadın olarak görünen Yuri, Mandarin ve İngilizce şarkılar söyledi ve kıyafetlerini anında değiştirdi. Ancak Yuri gerçek bir insan değil; AI tarafından oluşturulmuş sanal bir karakter.

Yuri, China’da resmi devlet temelli kimlik kartı alan ilk dijital insan oldu. Aynı zamanda ülkede dijital sanatçı olarak lisanslanan ilk AI karakteri olarak kayda geçti.

Bu resmi kimlik sayesinde Yuri’nin işletmecileri onun adına dijital para cüzdanı açabiliyor ve fashion, gaming ve automotive sektörleri de dahil olmak üzere farklı alanlarda ticari anlaşmalar yapabiliyor.

Communication University of China tarafından hazırlanan 2025 tarihli bir rapora göre, China’da dijital insan sektörüyle bağlantılı en az 1,3 milyon şirket bulunuyor.

Sektörün 2025 yılındaki pazar büyüklüğünün 48 milyar yuan, yani yaklaşık 10 milyar dolar olduğu tahmin ediliyor.

Digital humans; broadcasting, online streaming, micro dramas, e-commerce ve propaganda alanlarında yaygın şekilde kullanılıyor.

Başlangıçta insanlar, dikey videolar ve canlı yayınlarda kimliklerini gizlemek amacıyla dijital avatarlar kullanıyordu. Machine learning teknolojisinin gelişmesiyle bu karakterler, yalnızca metin okuyan sunuculardan kullanıcılarla gerçek zamanlı iletişim kurabilen AI influencer'lara dönüştü.

Yuri'nin Little Red Book veya RedNote platformunda yaklaşık 100 bin takipçisi bulunuyor. Bir insan ekibi Yuri'nin sistemini geliştiriyor, yönetiyor ve takipçileriyle olan etkileşimlerini kontrol ediyor.

Çin'deki bazı diğer dijital influencer'ların ise ses veya yüzlerinin gerçek insanlardan alındığı belirtiliyor.

AI dijital insanlar, özellikle China'nın büyük canlı yayın sektöründe hızla yayılıyor. Bu karakterler düşük maliyetle 24 saat boyunca kullanıcılarla etkileşim kurabiliyor.

Beijing yönetimi de sanal insanları siyasi mesajları iletmek ve Chinese Communist Party (CCP) üyelerine ideolojik ve tarih eğitimi vermek amacıyla kullanıyor.

Çok sayıda yerel yönetim kurumu da vatandaşların sorularını yanıtlamak için kendi dijital görevlilerini kullanmaya başladı.

Geçtiğimiz yıl Beijing, yıllık hükümet politika açıklaması olan Government Work Report'u tartışmak amacıyla iki dijital insan kullandı. Bu, ülkenin en önemli siyasi toplantılarında AI avatarlarının ilk kez kullanılması oldu.

Sektör büyürken dijital insanların kullanımına yönelik denetimler de artıyor.

Geçtiğimiz ay Beijing, broadcasting ve online video hizmetleri için yeni bir uygulama rehberi yayımlayarak dijital insanların kayıt altına alınmasını istedi.

Birden fazla government agency de AI avatarlarına yönelik düzenlemeler hazırlıyor. Bu adımlar, President Xi Jinping'in “new quality productive forces” geliştirme ve China'nın AI alanında kendi kendine yeterliliğini güçlendirme hedefiyle ilişkilendiriliyor.

Destekleyenler, kimliklendirme sisteminin intellectual property haklarını koruyabileceğini ve online dolandırıcılığı azaltabileceğini savunuyor.

Eleştirenler ise sistemin metaverse ve dijital dünyada devlet gözetimini artırabileceği görüşünde.

AI dijital insanların kullanımındaki artış bazı tartışmaları da beraberinde getirdi.

State-owned media, doktor gibi görünen AI dijital insanların sahte sağlık tavsiyeleri verdiği videoların yayımlandığını bildirdi.

Bu yılın başlarında bir AI influencer'ın yer aldığı contact lens reklamı da tartışma yarattı. Sosyal medya kullanıcıları, gerçek bir insan olmayan karakterin ürünün “rahat” olduğunu nasıl iddia edebildiğini sorguladı ve reklam yayından kaldırıldı.

China'daki bazı ünlülerin yüzleri ve sesleri de izinleri olmadan pornografik deepfake'lerde ve yetkisiz online reklamlarda kullanıldı.

Bazı şirketlerin ise sıradan insanlara kimliklerini dijital insan projelerinde kullanma hakkı karşılığında 20 bin dolara kadar ödeme teklif ettiği bildirildi.

Beijing'in yeni kimlik sisteminin yanı sıra Shanghai yönetimi 2024 yılında dijital insanların tanımlanması için kalıcı bir “serial number” içeren blockchain tabanlı bir sistem geliştirmişti.

Ancak China'da dijital insan sektörünü denetleyen birleşik bir ulusal sistem henüz bulunmuyor.

University of Melbourne Centre for Artificial Intelligence and Digital Ethics'ten Jeannie Paterson, şirketlerin sorumlu tutulması gerektiğini belirtti. Paterson'a göre dijital insanlar dava edilemiyor veya hapse gönderilemiyor.

Paterson, dijital kimlik sisteminin dijital insanın neden olduğu olası bir ihlali onu oluşturan şirkete kadar takip etmenin bir yolu olduğunu söyledi.

Deakin University'den cyber security uzmanı Lennon Chang ise kimlik kayıt sisteminin anonimliği ortadan kaldırabileceği konusunda uyardı.

Chang'a göre bu durum şirketler üzerinde daha fazla self-censorship baskısı oluşturabilir ve zaten sıkı şekilde kontrol edilen online ortamda ifade özgürlüğünü daha da sınırlayabilir.

Chang, insanların hassas konular hakkında özel alanlarda bile konuşmaktan çekinebileceğini belirterek, national security laws kapsamında hükümetin geniş yetkilere sahip olduğunu söyledi.