Avustralya’da işsizlik 5 yılın zirvesinde: Eylül ayında 39 bin 300 kişi işini kaybetti
Avustralya’da işsizlik oranı Eylül ayında yüzde 4,7’ye yükselerek COVID-19 pandemisinden bu yana en yüksek seviyesine ulaştı. Yarı zamanlı istihdamdaki 73 bin 700 kişilik sert düşüş dikkat çekerken, veriler Reserve Bank of Australia’nın (RBA) faiz politikasına ilişkin beklentileri de değiştirdi. Piyasalarda, bankanın Kasım ayında yeni bir faiz artışına gitmek yerine mevcut oranları koruyabileceği beklentisi güç kazandı.
Avustralya’da açıklanan son istihdam verileri, iş gücü piyasasında belirgin bir yavaşlamaya işaret ediyor. Australian Bureau of Statistics (ABS) tarafından yayımlanan verilere göre, Eylül ayında istihdam edilen kişi sayısı yaklaşık 39 bin azalırken, işsiz sayısı 9 bin arttı. İşsizlik oranı yüzde 4,7 olarak kaydedildi.
İşsizlik oranı ilk bakışta bir önceki aya göre değişmemiş görünse de bunun nedeni, Ağustos ayına ilişkin oranın sonradan yüzde 4,7’ye yükseltilmesi oldu. Böylece işsizlik oranı, COVID-19 pandemisinden bu yana görülen en yüksek seviyede kaldı.
ABS İşgücü İstatistikleri Başkanı Sean Crick, Eylül ayında istihdam edilen kişi sayısının 39 bin, işsiz sayısının ise 9 bin azalmadığını, aksine istihdamın yaklaşık 39 bin kişi gerilediğini ve işsiz sayısının 9 bin arttığını belirtti.
Crick, istihdamın nüfusa oranının 0,3 puan düşerek yüzde 63,6’ya, iş gücüne katılım oranının ise 0,2 puan gerileyerek yüzde 66,8’e indiğini açıkladı.
Yarı zamanlı istihdamda 73 bin 700 kişilik düşüş
Verilerin en dikkat çekici unsurlarından biri, yarı zamanlı istihdamda yaşanan sert gerileme oldu. Eylül ayında yarı zamanlı çalışanların sayısı 73 bin 700 azaldı. Buna karşılık tam zamanlı istihdam artışını sürdürdü.
Global X ETFs Kıdemli ETF Stratejisti Marc Jocum, iş gücü piyasasının ivme kaybetmeye başladığını ancak henüz sert bir çöküş yaşanmadığını söyledi.
Jocum, yarı zamanlı istihdamdaki keskin düşüşün iş piyasasının çalışanlar açısından daha zorlayıcı hâle geldiğini gösterdiğini belirtti. Tam zamanlı işe alımların şimdilik bir tampon oluşturduğunu ifade eden Jocum, iş gücüne katılım oranındaki dalgalanmaların ve Australian Bureau of Statistics’in metodolojik değişikliklerinin manşet verileri etkilediğine dikkat çekti.
İş bulmak zorlaşıyor mu?
Moody’s Analytics Avustralya Ekonomisi Başkanı Sunny Nguyen, iş gücü talebinin artık kendi başına zayıflamaya başladığını söyledi.
Nguyen’e göre Ağustos ayında işsiz olan kişilerin daha büyük bir bölümü, geçmiş yılların aynı dönemlerine kıyasla Eylül ayında da işsiz kalmaya devam etti. Bu durum, iş arayanların yeni iş bulmakta zorlandığına işaret ediyor.
Nguyen, şirketlerin tam zamanlı çalışanlarını korurken öncelikle vardiyaları ve geçici çalışanların çalışma saatlerini azalttığını belirtti. Bunun, işe alımlarda yavaşlamanın ilk aşamalarında görülen tipik bir eğilim olduğunu ifade etti.
İş gücüne katılım oranındaki gerilemenin bir bölümünün, iş bulma umudunu kaybeden kişilerden kaynaklanabileceğini söyleyen Nguyen, bu nedenle açıklanan işsizlik oranının iş gücü piyasasındaki gerçek zayıflığı tam olarak yansıtmayabileceğini vurguladı.
Nguyen, RBA'nın hedeflediği ekonomik soğumanın iş gücü piyasasında görülmeye başladığını belirterek, önümüzdeki çeyreğe ilişkin enflasyon verilerinde beklenmedik ölçüde güçlü bir artış yaşanmadığı takdirde Kasım ayında faizlerin sabit tutulmasını beklediklerini söyledi. Ancak gelecek yıl işsizliğin beklenenden daha fazla yükselmesi riskinin de bulunduğuna dikkat çekti.
İşletmeler işe alımlarda daha temkinli
Muhasebe ve danışmanlık firması BDO'nun Başekonomisti Anders Magnusson, son verilerin işletmelerin yeni çalışan istihdam etme konusunda daha temkinli davranmaya başladığını gösterdiğini belirtti.
Magnusson, sıkı para politikasının ve yavaş ekonomik büyümenin iş gücü piyasası üzerindeki etkilerinin daha açık biçimde görülmeye başladığını söyledi.
Ekonomiste göre bu ayki tablo, bir önceki aydan farklı bir görünüm ortaya koyuyor. Ağustos ayında işsizliğin artmasında iş gücüne yeni katılanların sayısının iş bulanların sayısını aşması etkili olurken, Eylül ayında istihdamın düşmesi ve iş gücüne katılımın gerilemesi, iş gücü talebinin zayıfladığına işaret ediyor.
Magnusson, yüksek faizlerin ve yavaşlayan ekonomik faaliyetin, son yıllarda enflasyon baskılarını artıran işçi bulma rekabetini azaltıyor olabileceğini ifade etti.
RBA'nın Kasım ayındaki faiz kararı ne olacak?
İşsizlik verileri, Reserve Bank of Australia'nın önümüzdeki faiz kararına ilişkin beklentileri etkiledi.
RBA, Eylül ayında faiz artırımına gitmişti. Son istihdam rakamları ise Kasım ayında yeni bir artış yapılması ihtimalini zayıflattı.
RBA Başkanı Michele Bullock daha önce, işsizlik oranının yüzde 4,5 ile yüzde 5 arasında bulunmasının, enflasyon üzerindeki baskıyı azaltmak için iş gücü piyasasını yeterince soğutabileceğini belirtmişti.
Ancak faiz politikasının yönünü belirleyecek tek unsur istihdam verileri olmayacak. Önümüzdeki dönemde açıklanacak üç aylık enflasyon verileri de bankanın kararında belirleyici rol oynayacak.
ABD'de beklenenden güçlü gelen enflasyon verileri ise küresel piyasalardaki faiz beklentilerini etkiledi. TD Securities, son ABD tüketici fiyatları verilerinin Ekim ayında faiz artışı ihtimalini artırdığını değerlendirmekle birlikte, ABD Merkez Bankası'nın (Fed) Aralık ayında faiz artırmasını, Ekim ayında ise beklemede kalmasını daha olası görüyor.
İş ilanları artıyor, ancak başvuru sayısı da yükseliyor
İstihdam verilerinden önce yayımlanan SEEK verileri, iş piyasasında farklı sinyallerin bir arada bulunduğunu gösterdi.
İş ilanları Eylül ayında aylık bazda yüzde 0,6 arttı. Bu, Mayıs 2022'den bu yana kaydedilen en güçlü aylık artış oldu.
Bununla birlikte, her bir iş ilanına yapılan başvurular yüzde 1,7 yükseldi ve yüksek seviyelerde kalmayı sürdürdü. Bu durum, iş arayanlar arasındaki rekabetin yoğunlaştığına işaret ediyor.
Batı Avustralya ve South Australia, yıllık bazda iş ilanlarının arttığı tek eyaletler oldu. Batı Avustralya'da artış yüzde 5,4, South Australia'da ise yüzde 1,5 olarak kaydedildi.
İlan edilen ücretler Eylül ayında aylık yüzde 0,3 artarken, yıllık ücret artışı yüzde 4,2 seviyesinde sabit kaldı.
Küçük işletmelerde istihdam ve verimlilik zayıflıyor
Küçük ve orta ölçekli işletmelerin performansını izleyen MYOB tarafından yayımlanan veriler de işe alımlarda yavaşlamaya işaret etti.
200 binden fazla Avustralyalı küçük ve orta ölçekli işletmenin anonimleştirilmiş verilerine dayanan MYOB SME Performance Indicator raporuna göre, istihdam Temmuz ayında yüzde 0,6 geriledi. Bu, Ocak 2025'ten bu yana kaydedilen en sert aylık düşüş oldu.
Üç aylık ortalama bazında istihdam yüzde 0,1 gerileyerek bu yılın Ocak ayından bu yana ilk kez düşüş gösterdi.
Haziran ayına kadar olan 12 aylık dönemde küçük ve orta ölçekli işletmelerde istihdam yüzde 0,8 arttı. Ancak Temmuz ayındaki gerileme sonrasında yıllık artış yüzde 0,6'ya indi.
Nisan-Temmuz döneminde işletmelerdeki çalışan sayısı genel olarak yatay seyrederken yüzde 0,1 arttı. Aynı dönemde çalışan başına üretim yüzde 2,4, enflasyondan arındırılmış çalışan başına bordro harcaması ise yüzde 2,3 geriledi.
MYOB CEO'su Paul Robson, küçük işletmelerin ekonomik koşullardaki değişimleri ilk hisseden kesimler arasında yer aldığını söyledi. Robson, maliyetlerin istikrar kazanmasının ve işletme sahiplerinin geleceğe yönelik güveninin, yeni işe alımlar açısından önem taşıdığını belirtti.
Sektörlere göre farklılaşan tablo
MYOB verileri, sektörler arasında belirgin farklılıklar bulunduğunu ortaya koydu:
Ulaştırma, posta ve depolama: Nisan-Temmuz dönemindeki faaliyet, Aralık-Mart dönemine kıyasla yüzde 10,3 arttı. Kamyon taşımacılığı, depolama ve yük taşımacılığı işletmelerinde çalışan başına gelir yüzde 3,4 yükselirken harcamalar yüzde 4,9 azaldı. Çalışan sayısı ise sabit kaldı. Satışlar nisanda yükseldi ve temmuza kadar bu seviyeyi korudu.
Gayrimenkul: Son dört aylık dönemde yüzde 12,4'lük düşüşle en zayıf performans gösteren sektör oldu.
Konaklama ve yiyecek hizmetleri: İstihdam temmuz ayında yüzde 2,3 gerileyerek iki yılın en sert aylık düşüşünü kaydetti. Nisan-Temmuz döneminde sektör istihdamı yüzde 1,3 azaldı. Aynı dönemde çalışan başına gelir yüzde 0,3 düşerken maliyetler yüzde 2,8 geriledi ve çalışan başına üretim yüzde 1,7 arttı.
Eğitim ve öğretim: İstihdam yüzde 0,9 azalırken sektördeki üretim yüzde 8,1 geriledi. Çalışan başına gelir yüzde 2,4 düştü, maliyetler ise yüzde 2,2 arttı.
Tarım: İstihdam yüzde 0,5 geriledi.
Sağlık ve sosyal yardım: İstihdam yüzde 1,2 arttı.
İnşaat: Küçük ve orta ölçekli işletmelerin en büyük istihdam alanı olan sektörde çalışan sayısı yüzde 0,3 artarak genel olarak yatay seyretti.
Konut piyasasında da yavaşlama sinyalleri
İş gücü piyasasındaki zayıflamaya paralel olarak konut piyasasında da yavaşlama işaretleri görüldü.
Gayrimenkul veri şirketi Cotality'ye göre, Avustralya'nın başkentlerinde açık artırmayla satışlarda gerçekleşen satış oranı yüzde 44,1'e geriledi. Bu, haziran ayından bu yana kaydedilen en düşük seviye oldu.
Başka bir ifadeyle, geçtiğimiz hafta açık artırmaya çıkarılan konutların yarısından azı satılabildi.
Sydney'de açık artırmaya çıkarılan evlerin yüzde 45,6'sı satıldı. Bu oran, geçen yılın aynı haftasında yüzde 68,2 seviyesindeydi.
Melbourne'da açık artırmaya çıkarılan mülklerin sayısı geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 43,7 azaldı.
Adelaide ve Brisbane, geçen yılın aynı haftasına göre daha fazla açık artırmanın düzenlendiği tek şehirler oldu. Ancak Brisbane'de açık artırma satış oranındaki düşüşün en belirgin olduğu bildirildi. Şehirdeki oran yüzde 21,8'e gerileyerek 18 yılın en düşük seviyelerine yakın seyretti. Geçen yıl aynı dönemde bu oran yüzde 66,1 düzeyindeydi.
Avustralya borsası düşüşte
Avustralya hisse senedi piyasası, Perşembe sabahı işlemlerine düşüşle başladı. S&P/ASX 200 endeksi ilk işlemlerde yüzde 0,6 gerileyerek 8.675 puana indi; ilerleyen saatlerde kayıp yüzde 0,9'a ulaşırken endeks 8.654 puan seviyesinde işlem gördü.
Piyasa verilerinde 148 hisse senedi düşerken beş hisse yatay kaldı ve 47 hisse yükseldi.
Finansal hizmetler şirketi Generation Development Group yüzde 5,2 yükselerek günün öne çıkan kazananları arasında yer aldı. Netwealth Group ise yüzde 10,2 düşüşle en fazla gerileyen hisselerden biri oldu.
Son piyasa görünümünde ASX 200 yüzde 0,6 düşüşle 8.674 puan seviyesinde bulunuyordu. Avustralya doları 1 ABD doları karşısında 69,71 ABD senti düzeyinde işlem gördü.
Küresel piyasalarda son durum
ABD'de açıklanan beklenenden güçlü enflasyon verilerinin ardından küresel piyasalarda temkinli bir görünüm öne çıktı.
ABD: S&P 500 yüzde 1,1, Nasdaq yüzde 2 geriledi. Dow Jones yüzde 0,1 düşüş kaydetti.
Avrupa: DAX yüzde 0,2, FTSE 100 yüzde 0,7 ve Euro Stoxx 50 yüzde 0,4 yükseldi.
Japonya: Nikkei 225, işlemlerin açılışında yüzde 3'ten fazla düştü.
Altın: Spot altın yüzde 0,1 gerileyerek ons başına 4.101 ABD doları seviyesine indi.
Petrol: Brent petrol varil başına 106,06 ABD doları seviyesinde yatay seyretti.
Demir cevheri: Ton başına 90,45 ABD doları seviyesinde yüzde 0,1 düşüş kaydetti.
Bitcoin: Yüzde 0,3 gerileyerek 81.541 ABD doları seviyesine indi.
Tahvil getirileri: Avustralya tahvil getirisi yüzde 5,31, ABD tahvil getirisi yüzde 5,19 olarak aktarıldı.
Söz konusu piyasa rakamları, haber akışında belirtilen yaklaşık 10.10 AEDT saatindeki seviyeleri yansıtıyor.
WiseTech çalışanları hakkındaki soruşturmada üç kişi için işlem yapılmayacak
Avustralya Menkul Kıymetler ve Yatırımlar Komisyonu (ASIC), WiseTech Global çalışanlarından üçünün hisselerde usulsüz işlem yaptığı iddialarına ilişkin soruşturmasını tamamladı ve bu kişiler hakkında başka bir işlem yapılmayacağını açıkladı.
ASIC ve Australian Federal Police (AFP), geçen yıl ekim ayında WiseTech hisseleriyle ilgili iddia edilen işlemler kapsamında belgeleri incelemek üzere arama gerçekleştirmişti.
ASIC sözcüsü, üç çalışan hakkındaki soruşturmaların tamamlandığını ve bu kişiler için başka bir işlem yapılmamasına karar verildiğini doğruladı. Ancak bir başka kişinin olası hisse işlemlerine ilişkin soruşturmanın devam ettiği belirtildi.
Kurum, devam eden soruşturma nedeniyle konu hakkında daha fazla yorum yapamayacağını bildirdi.
NSW'de güven düzenlemeleri için damga vergisi muafiyeti
Master Builders NSW, NSW hükümetinin işletmelerin bir tröst yapısından çıkmak amacıyla yeniden yapılanmaları durumunda damga vergisi ödememelerini sağlayacak kararını memnuniyetle karşıladı.
Düzenleme, federal hükümetin ihtiyari tröstlere yönelik yeni vergi uygulamasına yanıt olarak gündeme geldi.
Master Builders CEO'su Matthew Pollock, kararın küçük inşaat işletmelerinin ve esnafın yalnızca şirket yapılarını değiştirdikleri için ek vergi yüküyle karşılaşmalarını önleyeceğini söyledi.
Pollock, düzenlemenin olumlu bir adım olduğunu ancak işletmelerin muhasebeci ve avukat ücretleri, yeniden değerleme işlemleri, kira sözleşmeleri, finansman ve sözleşme düzenlemeleri gibi ek maliyetlerle karşılaşmaya devam edeceğini belirtti.
İşletme iflaslarının zaten yüksek seviyelerde olduğuna dikkat çeken Pollock, bu maliyetlerin konut üretimini daha da azaltabileceğini savundu.
Avustralya'da vergi reformu neden zorlaşıyor?
ABC'den David Speers'ın değerlendirmesinde, Avustralya'da vergi ve ekonomi politikalarında reform gerçekleştirmenin karşılaştığı siyasi engeller ele alındı.
Speers, Jim Chalmers ve Josh Frydenberg'in siyasi açıdan farklı konumlarda bulunsalar da bazı ortak özelliklere sahip olduklarını yazdı. Her iki siyasetçinin de medyada güçlü performans gösterdiğini, yüksek enerji ve siyasi hedeflere sahip olduğunu, ancak kendi başbakanlarıyla ilişkilerinin zaman zaman karmaşık hâle geldiğini belirtti.
Speers'ın değerlendirmesine göre, bu hafta yaşanan gelişmeler her iki siyasetçiye de politika reformlarını hayata geçirmenin ne kadar zor olabileceğini bir kez daha hatırlattı.
Avustralya'da GST'den tröstlerin vergilendirilmesine kadar uzanan reform tartışmaları, ekonomik düzenlemelerin yalnızca teknik kararlarla değil, siyasi koşullarla da şekillendiğini gösteriyor.
Genel görünüm
Eylül ayı istihdam verileri, Avustralya ekonomisinde iş gücü piyasasının soğumaya başladığına ilişkin işaretleri güçlendirdi. İstihdamdaki düşüş, yarı zamanlı işlerdeki sert gerileme, küçük işletmelerdeki işe alım zayıflığı ve konut açık artırmalarındaki yavaşlama aynı dönemde öne çıkan gelişmeler oldu.
Buna karşılık tam zamanlı istihdamın artmaya devam etmesi ve iş ilanlarının eylül ayında yükselmesi, ekonomideki tablonun tüm alanlarda aynı ölçüde kötüleşmediğini gösteriyor.
RBA'nın Kasım ayındaki faiz kararında enflasyon verileri belirleyici olacak. İş gücü piyasasındaki zayıflamanın sürmesi ve enflasyonun beklenenden fazla yükselmemesi hâlinde faizlerin sabit tutulması beklentisi güçlenebilir.
Not: Bu haber, paylaşılan canlı blog metnindeki bilgilere dayanmaktadır. İçerik yatırım tavsiyesi değildir.