ÜNVANSIZ KARTVİZİT

“İnsanların özgürleşmesi gereken şey yalnızca baskılar değil, kendileri hakkında kurdukları zorunlu hakikatlerdir.” — Nurcan Kıral Geçen gün düşünsel anlamda kendisini geliştirmiş biriyle kısa ama düşündürücü bir sohbet etme fırsatım oldu. Sohbet sırasında söylediği tek bir cümle uzun süre aklımda kaldı: “Ben kartvizitimde unvan kullanmıyorum.” (E.D) İlk bakışta bu yalnızca kişisel bir tercih gibi görünebilir. Ancak biraz düşünüldüğünde, modern insanın kimlik kurma biçimine dair önemli bir meseleyi de görünür hâle getiriyor. Çünkü bugün insanlar çoğu zaman bir bireyi olduğu kişi üzerinden değil, taşıdığı statü, meslek, sosyal çevre ya da görünür başarı üzerinden tanımlıyor. İnsan ilişkileri giderek daha hızlı okunuyor ve bireyler çoğu zaman kişiliklerinden önce temsil ettikleri kimliklerle değerlendiriliyor. Michel Foucault insanın yalnızca yasalarla değil, görünmez normlarla da şekillendirildiğini söyler. Gerçekten de modern toplum yalnızca davranışlarımızı değil, düşünme ve hissetme biçimlerimizi de etkiliyor. Neyin doğru, neyin başarılı, neyin “makbul” olduğu sürekli yeniden üretiliyor. Böylece birey zamanla kendi karakteriyle değil, kendisinden beklenen rolle yaşamaya başlıyor. Bugün birçok insanın yaşadığı içsel yorgunluğun temelinde biraz da bu var. Çünkü modern hayat bireye sürekli kontrollü, üretken ve güçlü görünmeyi öğretiyor. Ancak bu süreçte insanın duygusal tarafı giderek geri plana itiliyor. İnsan ne hissettiğinden çok nasıl görünmesi gerektiğine odaklanıyor. Bu da zamanla kişinin kendi iç dünyasıyla arasına mesafe koymasına neden oluyor. Özellikle aile baskısının, kültürel normların ve toplumsal beklentilerin yoğun olduğu yapılarda büyüyen bireyler için bu durum daha karmaşık bir hâl alıyor. Çünkü bazı insanlar kendi duygularını tanıyarak değil, bastırarak büyüyor. Sevgi bile zaman zaman doğal bir bağ olmaktan çıkıp yerine getirilmesi gereken bir role dönüşebiliyor. Göçmen toplumlarda ise bu durum daha görünmez ama daha yoğun yaşanabiliyor. Çünkü birey bir yandan yeni bir hayata uyum sağlamaya çalışırken, diğer yandan büyüdüğü kültürün taşıdığı normları içinde taşımaya devam ediyor. Coğrafya değişse bile insanın iç sesi her zaman aynı hızda değişmiyor. Bu yüzden bazı insanlar daha özgür bir hayatın içinde bile kendilerini tam anlamıyla özgür hissedemiyor. Psikolojik olarak bakıldığında bu durum modern insanın en temel problemlerinden birine işaret ediyor: duygusal yabancılaşma. Bugün birçok insan ne hissettiğini anlamakta zorlanıyor. Çünkü çağımız insanı sürekli performans göstermeye itiyor. Güçlü görünmek, başarılı olmak ve her koşulda “iyi durumda” görünmek modern hayatın görünmez beklentileri hâline geliyor. Ancak insan yalnızca işlevsel bir varlık değil. İnsan aynı zamanda hisseden, bağ kurmak isteyen ve anlaşılmaya ihtiyaç duyan bir varlık. Sorun şu ki modern yaşam bireyin duygularını yaşayabilmesi için yeterince güvenli alan bırakmıyor. İnsanlar giderek daha fazla görünür oluyor ama giderek daha az tanınıyor. Sosyal medya, hızlı tüketilen ilişkiler ve sürekli değişen yaşam temposu bireyler arasında gerçek bağ kurulmasını zorlaştırıyor. Bu yüzden günümüzde birçok insan aynı anda hem kalabalıkların içinde hem de yalnız hissediyor. Çünkü insan yalnızca bir yere ait olmak istemiyor. Aynı zamanda ait olduğu yerde kendisi olarak var olabilmek istiyor. Ancak toplum çoğu zaman bireyi doğal hâliyle değil, uyum sağlayabildiği ölçüde ödüllendiriyor. Bu nedenle bugün birçok insan güçlü görünmesine rağmen içten içe yorgun hissediyor. Çünkü sürekli kontrollü yaşamak, duyguları yönetmek ve kırılmadan ayakta kalmaya çalışmak zamanla insanın kendi ruhuyla arasına görünmez bir mesafe koyuyor. Oysa insanın en temel ihtiyaçlarından biri gerçekten anlaşılabilmek. Rol yapmadan var olabilmek. Sürekli bir performans hâlinde hissetmeden yaşayabilmek. Belki mesele tamamen özgür olmak değil. Belki mesele, ait olduğumuz yerlerin içinde kendimizi kaybetmeden yaşayabilmek. Ve belki de insanın en büyük cesareti tam burada başlıyor: Kendisine rağmen değil, kendisi olarak yaşayabilmekte.