Ozon Deliği Büyüdü: Avustralya’nın Havasını Etkileyebilir
Antarktika üzerindeki ozon deliği bu ay 27,04 milyon kilometrekareye ulaşarak 1979’da uydu kayıtlarının başlamasından bu yana görülen 7. en büyük seviyeye çıktı. Bu, aynı zamanda 2015’ten bu yana kaydedilen en büyük ozon deliği oldu.
18 Eylül’deki zirvede ozon deliğinin alanı, aynı tarih için uzun dönem ortalamasından yaklaşık 7,5 milyon kilometrekare daha büyüktü. Alan, Avustralya’nın yaklaşık 3,5 katına denk geliyor.
Ozon deliği, atmosferde fiziksel olarak açılmış bir delik değil. Antarktika üzerinde, stratosferdeki ozon miktarının ciddi şekilde azaldığı bölgeye verilen isim.
Ozon tabakası, Güneş’ten gelen ve canlılar için zararlı olan ultraviyole ışınların önemli bölümünü engelliyor. 20 yüzyılda kullanılan ozon tabakasını incelten kimyasallar, stratosferdeki ozonun azalmasına neden oldu. 1987’de kabul edilen Montreal Protocol ile bu maddelerin kullanımı büyük ölçüde sınırlandırıldı ve ozon tabakası uzun vadede iyileşme sürecine girdi.
Bu yılki büyük ozon deliğinin önemli nedenlerinden biri olağan dışı güçlü Antarctic kutupsal girdabı.
Güçlü girdap, çok soğuk havanın Antarktika üzerindeki stratosferde hapsolmasına neden oldu. Bu soğuk koşullar, ozonun parçalanmasında rol oynayan kutupsal stratosferik bulutların oluşmasını kolaylaştırdı.
Eylül ayının ilk yarısında ozon deliği hızla genişledi. Copernicus Atmosphere Monitoring Service verilerine göre 12 Eylül’de yaklaşık 25 milyon kilometrekareye ulaşan alan, dönem ortalamasının yaklaşık 5 milyon kilometrekare üzerindeydi.
Ancak uzmanlar, bu yılki büyük alanın ozon tabakasının iyileşmesinin durduğu anlamına gelmediğini belirtiyor. Ozon deliğinin büyüklüğü yıldan yıla değişebiliyor ve uzun vadeli veriler genel olarak iyileşme eğiliminin devam ettiğini gösteriyor.
Avustralya, ozon deliğinin doğrudan altında bulunmuyor ve üzerindeki ozon tabakası koruyucu görevini sürdürüyor.
Bu nedenle ozon deliğinin Avustralya üzerinde büyük bir etki yaratması beklenmiyor. Ancak ozon bakımından fakir bazı hava kütlelerinin zaman zaman kuzeye taşınması mümkün. Olası UV artışlarının özellikle Tasmania ve Avustralya’nın güney bölgelerinde etkili olabileceği belirtiliyor.
Avustralya açısından daha önemli gelişme ise güçlü kutupsal girdabın hava dolaşımına olası etkisi.
Güçlü kutupsal girdap, ilkbaharda Southern Annular Mode’un (SAM) pozitif fazını destekleyebilir. Bu durum, Avustralya’nın bazı bölgelerinde hava koşullarını değiştirebilir.
Tahminlere göre:
southwestern ve southeastern Australia’nın bazı bölgelerinde normalden daha kuru koşullar görülebilir.
eastern Avustralya'nın bazı bölgelerinde yağış ihtimali artabilir.
Ancak SAM tek başına belirleyici değil. El Niño dahil diğer iklim faktörleri de Avustralya’nın önümüzdeki haftalar ve aylardaki hava koşullarını etkileyecek.
Uzmanlara göre bu nedenle Avustralya açısından asıl takip edilmesi gereken konu, ozon deliğinin büyüklüğünden çok Antarktika üzerindeki olağan dışı güçlü kutupsal girdap ve bunun hava sistemleri üzerindeki olası etkisi.